Vai trò của giáo dục đại học

Vai trò của giáo dục đại học là tựa đề bài viết trên mục Sự kiện & Bình luận vừa được đăng tải trên Ấn phẩm Tạp chí Forbes Việt Nam (trang 15-16, số 64, tháng 9.2018), từ cuộc phỏng vấn của Forbes Việt Nam với GS.TS. Nguyễn Đông Phong – Hiệu trưởng UEH Ban Biên tập Bản tin UEH xin đăng tải lại nguyên văn bài viết để đông đảo bạn đọc theo dõi.

Giáo dục đại học có vai trò chủ yếu trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, làm nền tảng hình thành, phát triển năng lực đổi mới sáng tạo nhằm phục vụ phát triển đất nước và đóng góp vào tri thức nhân loại. Dựa trên quan điểm như vậy, bên cạnh việc phát triển hệ thống giáo dục đại học đáp ứng nhu cầu học tập của xã hội, tôi nghĩ, cần thiết hình thành hệ thống các trường đại học có chất lượng cao, không chỉ được công nhận trong nước mà còn ở khu vực và thế giới thông qua việc đánh giá, kiểm định chương trình, kiểm định trường đại học của các tổ chức kiểm định trong nước và quốc tế. Để làm được như vậy, giáo dục đại học cần phải có sự thay đổi mạnh mẽ từ việc hoạch định chiến lược phát triển, mô hình hoạt động, cơ cấu tổ chức và quản trị đại học hiện đại.

Bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh quốc tế như hiện nay đòi hỏi giáo dục đại học Việt Nam phải có sự đổi mới trong quản trị đại học. Trong đó, nhà quản trị đại học chịu trách nhiệm trước nhà trường, cộng đồng và người học về sự tin cậy, tính thích ứng và hiệu quả quản lý thông qua việc phân chia trách nhiệm, nguồn lực rõ ràng và kiểm soát tính hiệu lực và hiệu quả.

Từ kết quả thí điểm tự chủ đại học

Là một trong những trường đầu tiên trên cả nước thực hiện thí điểm tự chủ theo nghị quyết số 77/ NQ-CP của Chính phủ, trong giai đoạn 2015-2017, trường Đại học Kinh tế TP.HCM đã đạt được nhiều thành công trong các lĩnh vực hoạt động, như: xây dựng và hoàn thiện quy định phù hợp yêu cầu tự chủ; phát triển chương trình đào tạo quốc tế, đẩy mạnh nghiên cứu hàn lâm công bố quốc tế, tăng cường trang thiết bị và phát triển cơ sở vật chất; thực hiện hiệu quả chiến lược bồi dưỡng, đào tạo và thu hút người tài; phát triển quan hệ hợp tác trong và ngoài nước. Điều này thể hiện cụ thể qua các kết quả thực hiện sau:

Từ năm 2015, trường giảng dạy theo bộ chương trình đào tạo tiên tiến, trên cơ sở tham khảo chương trình đào tạo của 200 trường đại học hàng đầu trên thế giới. Ở bậc cao học, các chương trình được thiết kế mới có tham khảo chương trình nhóm 100 trường hàng đầu thế giới. Trường xây dựng 20 chương trình đào tạo thạc sĩ theo hướng nghiên cứu và 17 chương trình theo hướng ứng dụng. Giáo trình, sách tham khảo của các bậc học hoàn toàn nhập khẩu từ các nước phát triển, với tổng số tiền đầu tư mua sắm trên 6 tỉ đồng bằng nguồn thu của trường. Ngoài ra, trường đã đầu tư trên 6 tỉ đồng cho bộ cơ sở dữ liệu phục vụ giảng dạy và nghiên cứu hàn lâm công bố quốc tế và nghiên cứu, tư vấn phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.

Trong chương trình đào tạo, sinh viên phải học tiếng Anh liên quan đến lĩnh vực chung trong kinh tế, quản trị, marketing, ngân hàng, công nghệ thông tin… Trong số các điều kiện trước khi tốt nghiệp, sinh viên đại học hệ chính quy phải đạt chứng chỉ TOEIC 500 (tiếng Anh) trở lên hoặc tương đương (đối với chương trình Chất lượng cao, trình độ TOEIC 600 trở lên). Về tin học, sinh viên phải đạt chứng chỉ tin học quốc tế IC3 (Internet and Computing Core Certification) và chương trình tăng cường công nghệ thông tin chuyên ngành (ERP, Data science, Blockchain) nhằm đáp ứng yêu cầu làm việc trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0.

Để nâng cao chất lượng đầu ra, bên cạnh đổi mới việc giảng dạy, trường chú trọng phát triển nguồn nhân lực đào tạo có trình độ, năng lực nghiên cứu khoa học. Cơ chế tự chủ tạo điều kiện thuận lợi để trường tăng cường thu hút, tuyển dụng các chuyên gia, giảng viên có năng lực nghiên cứu khoa học và trình độ chuyên môn cao. Từ năm 2013-2017, trường đã tuyển gần 100 viên chức ở cả hai khối giảng dạy và quản lý; trong đó có phó giáo sư và nhiều tiến sĩ, nghiên cứu sinh trong và ngoài nước. Hiện nay, có 122 chuyên gia, nhà khoa học người nước ngoài đang làm việc, giảng dạy và nghiên cứu tại trường. Số bài báo quốc tế tăng dần qua từng năm, từ 20 bài năm 2013 lên đến 79 bài năm 2017.

Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh châu Á phiên bản tiếng Anh (Journal of Asian Business and Economic Studies – JABES) của trường được nhà xuất bản quốc tế Emerald xuất bản từ tháng 5.2018. Đây là bước tiến quan trọng trong tiến trình giúp JABES đảm bảo đủ tiêu chuẩn để được xếp hạng vào hệ thống tạp chí đạt chuẩn Scopus (Scopus List) trong tương lai gần. Trong hai năm trở lại đây, trường tăng cường phân quyền cho các khoa, viện chủ động thực hiện hợp tác với các đối tác nước ngoài. Đến nay, chủ trương này thể hiện rõ tính ưu việt trong việc mở rộng và quốc tế hóa quan hệ hợp tác.

Về kiểm định chất lượng đào tạo, trường tiến hành các quy trình kiểm định trong nước theo tiêu chuẩn Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tháng 3.2017 trường được công nhận với tỉ lệ đạt 88,52% các tiêu chí. Trường đã kiểm định ba chương trình theo tiêu chuẩn AUN-QA và bốn chương trình theo tiêu chuẩn FIBAA. Trường được tổ chức U-Multirank xếp hạng là 25 trường đại học hàng đầu đạt tiêu chuẩn “Đóng góp cho sự phát triển nghề nghiệp suốt đời” về lĩnh vực chuyển giao tri thức năm 2016, 2017. Từ năm 2008 đến nay, trường được tổ chức Eduniversal xếp hạng trường đào tạo kinh doanh tốt nhất Việt Nam, nằm trong tốp 1.000 trường đào tạo kinh doanh tốt nhất thế giới.

Nhờ các yếu tố nêu trên mà chất lượng đào tạo được thể hiện rõ qua tỉ lệ sinh viên có việc làm sau một năm tốt nghiệp ngày càng cao, năm 2017 đạt tỉ lệ gần 94%.

Đến tự chủ đại học hoàn toàn và không có cơ quan chủ quản

Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo trường Đại học Kinh tế TP.HCM, trường Đại học Kinh tế Quốc dân, trường Đại học Bách khoa Hà Nội xây dựng đề án thí điểm thực hiện cơ chế không có cơ quan chủ quản. Nếu đề án được Chính phủ thông qua, có thể hiểu ba trường đã được tự chủ hoàn toàn.

Khi được tự chủ hoàn toàn về đào tạo, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, tổ chức bộ máy, tài chính, thì Hội đồng trường trở thành cơ quan quyền lực, có quyền bổ nhiệm hiệu trưởng theo quy trình.

Hiệu trưởng là người đại diện pháp luật, thực hiện theo nghị quyết của Hội đồng trường. Trên cơ sở đó, tùy theo tầm nhìn, sứ mệnh cụ thể của từng trường, mà xây dựng chiến lược phát triển phù hợp dựa trên nhu cầu của thị trường nguồn nhân lực trong nước và khu vực. Trường đại học tự chủ sẽ chịu trách nhiệm về mọi hoạt động, dựa trên những gì pháp luật quy định.

Thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm, các trường đại học sẽ phát huy được tối đa nguồn lực con người và cơ sở vật chất, thu hút tốt hơn các nguồn lực của xã hội, đồng thời sử dụng hiệu quả hơn kinh phí của nhà nước, mở rộng các hoạt động chuyển giao công nghệ và các dịch vụ khác để nâng cao năng lực tài chính cho phát triển bền vững, đảm bảo điều kiện thực hiện tốt các biện pháp nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và tư vấn, phản biện xã hội.

Quốc tế hóa giáo dục đại học: Con đường phát triển của đại học

Giáo dục đại học tác động trực tiếp đến nguồn nhân lực chất lượng cao, trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập sâu với kinh tế khu vực và toàn cầu, dẫn tới dù muốn hay không, đổi mới giáo dục đại học phải theo hướng quốc tế hóa, bao gồm quốc tế hóa đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản trị đại học. Xin khuyến nghị các định hướng cần triển khai thực hiện:

Thứ nhất, về đào tạo, chương trình, giáo trình trên cơ sở tham khảo các trường tiên tiến trên thế giới; đẩy mạnh trao đổi sinh viên với các trường nước ngoài, cũng như đón sinh viên nước ngoài đến học tại các đại học Việt Nam. Muốn làm được điều này phải nâng cao trình độ tiếng Anh của sinh viên, phát triển ngày càng nhiều chương trình đào tạo hoàn toàn bằng tiếng Anh, thu hút giảng viên, nghiên cứu viên nước ngoài đến giảng dạy, nghiên cứu.

Thứ hai, thúc đẩy kiểm định trường đại học theo các tiêu chuẩn quốc tế và từng bước tham gia các bảng xếp hạng khu vực và quốc tế.

Thứ ba, đẩy mạnh nghiên cứu hàn lâm, công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế và đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, hoạt động tư vấn, phản biện xã hội phục vụ sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước; thúc đẩy các hoạt động chuyển giao công nghệ phục vụ sản xuất và đời sống; hợp tác với các trường có uy tín trên thế giới thực hiện nghiên cứu khoa học, công bố quốc tế.

Thứ tư, quản trị đại học một cách khoa học, minh bạch, công khai, ứng dụng mạnh thành tựu của cách mạng công nghiệp 4.0 trong hoạt động của nhà trường. Có nhiều chương trình gắn kết nhà trường với doanh nghiệp, cơ quan thực tế phục vụ đào tạo, nghiên cứu của nhà trường và ngược lại nhà trường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ trở lại cho doanh nghiệp, cơ quan thực tế.

Thứ năm, nhưng không kém phần quan trọng, luôn lấy người học làm trung tâm, lấy tín hiệu thị trường để điều chỉnh việc quản trị đại học, điều hành và đổi mới chương trình, tài liệu giảng dạy.@